x

Πέμπτη, 14 Αυγούστου 2014

Δεκαπενταύγουστος: Τα έθιμα σε όλη τη χώρα -Μια ημέρα που έχει συνδεθεί στενά με την Ιστορία μας

1Η Κοίμηση της Θεοτόκου, της μάνας του Χριστού, αλλά και ολόκληρου του έθνους, δεν είναι μόνο κορυφαία θρησκευτική εορτή, αλλά μια ημέρα που έχει συνδεθεί στενά με την Ιστορία αυτού του τόπου
Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που φέτος, όπως και κάθε χρόνο, ο Δεκαπενταύγουστος γιορτάζεται με λαμπρότητα σε όλη τη χώρα και με μεγάλη συμμετοχή του κόσμου. Δεν υπάρχει γωνιά στην Ελλάδα που να μη διαθέτει τουλάχιστον έναν μικρό ή μεγάλο ναό αφιερωμένο στην Υπεραγία Θεοτόκο, χτισμένο συχνά στο σημείο όπου βρέθηκε εικόνα Της με θαυματουργό τρόπο.
Χιλιάδες πιστοί συρρεύουν στις εκκλησίες και στα μοναστήρια που φέρουν το όνομά Της, ενώ η θρησκευτική γιορτή θα δώσει την αφορμή για την αναβίωση παμπάλαιων εθίμων, αλλά και την οργάνωση παραδοσιακών πανηγυριών τόσο στην ηπειρωτική όσο και στη νησιωτική χώρα.
Στην Τήνο
Ο εορτασμός της Κοίμησης της Θεοτόκου στον Ιερό Ναό της Ευαγγελίστριας της Τήνου, στην πασίγνωστη Παναγία της Τήνου, αναμένεται να συγκεντρώσει και φέτος χιλιάδες πιστούς. Κάθε χρόνο δεν είναι λίγοι εκείνοι που ανηφορίζουν γονατιστοί προς την εκκλησία προκειμένου να εκπληρώσουν το τάμα τους.
Το ιερό προσκύνημα έχει χτιστεί στο σημείο όπου το 1823 βρέθηκε η εικόνα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου από τη μοναχή Πελαγία. Η ανεύρεση της θαυματουργής εικόνας θεωρήθηκε θετικός οιωνός για την πορεία της Επανάστασης κι έκτοτε η ιστορία της συμπορεύεται με την Ιστορία του ελληνικού έθνους. Ο τορπιλισμός του υποβρυχίου «Ελλη» ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο του 1940 σημάδεψε για πάντα τη γιορτή στο νησί, με αποτέλεσμα κάθε χρόνο να δίνουν το «παρών» πλοία και πληρώματα του Πολεμικού Ναυτικού. Σήμερα λοιπόν, κατά τη διάρκεια της αρχιερατικής Θείας Λειτουργίας που θα τελεστεί το πρωί, ο εκπρόσωπος της κυβέρνησης και η ηγεσία του Π.Ν. θα βρίσκονται σε τορπιλάκατο προκειμένου να ρίξουν στεφάνια στον υγρό τάφο της «Ελλης» έξω από το λιμάνι της Τήνου. Στη συνέχεια θα πραγματοποιηθεί η λιτανεία μέσα σε κουβούκλιο, το οποίο θα σηκώνουν άνδρες του Πολεμικού Ναυτικού.
Σύμβολο για τους Πόντιους
Η Παναγία Σουμελά αποτελεί το σύμβολο της ποντιακής πίστης. Η ιερή εικόνα που φιλοτέχνησε ο Ευαγγελιστής Λουκάς φιλοξενείται στην ομώνυμη μονή στις πλαγιές του Βερμίου όρους. Εκεί κάθε χρόνο γιορτάζεται με ξεχωριστή λαμπρότητα η Κοίμηση της Θεοτόκου, με χιλιάδες Ελληνες ποντιακής ή μη καταγωγής να συρρέουν στον χώρο του προσκυνήματος προκειμένου να αποτίσουν φόρο τιμής στη Μεγαλόχαρη, αλλά και σε όσους μαρτύρησαν για να υπερασπιστούν την ορθόδοξη θρησκεία και την ελληνική παράδοση κατά την μακραίωνη και δύσκολη πορεία του ποντιακού ελληνισμού. Οι εορταστικές εκδηλώσεις έχουν ήδη ξεκινήσει και θα κορυφωθούν σήμερα με την αρχιερατική Θεία Λειτουργία και την κατάθεση στεφάνων από την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία στην προτομή του Αλέξανδρου Υψηλάντη. Στη συνέχεια θα ακολουθήσουν τα ποντιακά καλλιτεχνικά δρώμενα με τη συμμετοχή εκατοντάδων παιδιών από χορευτικά συγκροτήματα ποντιακών σωματείων απ” όλη την Ελλάδα, αλλά και εκπροσώπων της ποντιακής νεολαίας της διασποράς.
Η φημισμένη Εκατονταπυλιανή της Πάρου
Στις Κυκλάδες βρίσκεται μία ακόμη φημισμένη εκκλησία, αφιερωμένη στη Μεγαλόχαρη. Ο λόγος για την εντυπωσιακή Εκατονταπυλιανή στην Παροικιά της Πάρου, που είναι ένας από τους αρχαιότερους και καλύτερα διατηρημένους ορθόδοξους ναούς της χώρας. Πιστοί από ολόκληρη την Ελλάδα συγκεντρώνονται στην Παροικιά τον Δεκαπενταύγουστο προκειμένου να προσκυνήσουν την εικόνα της Παναγίας της Εκατονταπυλιανής και να πάρουν μέρος στις εορταστικές εκδηλώσεις. Σήμερα, μετά την καθιερωμένη περιφορά της εικόνας, θα ξεκινήσει το μεγάλο πανηγύρι με παραδοσιακή μουσική και ντόπια εδέσματα. Την ίδια ώρα, στο λιμανάκι της Νάουσας η νύχτα θα γίνει μέρα από δεκάδες καΐκια που θα προσεγγίσουν την προβλήτα με αναμμένα δαδιά δίνοντας κι εκεί το έναυσμα για την έναρξη της παραδοσιακής γιορτής.
Οι καβαλάρηδες της Σιάτιστας
Αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου είναι και το μοναστήρι της Παναγίας Μικροκάστρου, κοντά στη Σιάτιστα. Η μονή και η θαυματουργή εικόνα της Θεοτόκου αποτελούν κάθε Δεκαπενταύγουστο το επίκεντρο των εορταστικών εκδηλώσεων, που κορυφώνονται με το εντυπωσιακό έθιμο των καβαλάρηδων της Σιάτιστας, που έχει τις ρίζες του στα χρόνια της τουρκοκρατίας. Σήμερα λοιπόν μεγάλες παρέες με στολισμένα άλογα θα επισκεφτούν το μοναστήρι για να προσκυνήσουν την Παναγιά. Οι ιππείς θα επιστρέψουν στη Σιάτιστα το μεσημέρι, οπότε θα ξεκινήσουν το γλέντι και ο χορός στις πλατείες και τα σπίτια. Οι «καβαλάρηδες της Σιάτιστας» κάθε χρόνο συγκεντρώνουν πλήθος επισκεπτών, όχι μόνο από τη δυτική Μακεδονία, αλλά από ολόκληρη τη χώρα.
Τα «φιδάκια της Παναγίας»
Πλήθοςς πιστών συγκεντρώνεται κάθε χρόνο στην αυλή της Ιεράς Μονής της Παναγιάς της Φιδούς στην Κεφαλλονιά προκειμένου να δει τα περίφημα «φιδάκια της Παναγίας». Στις 6 Αυγούστου, τα μικροσκοπικά και παντελώς ακίνδυνα ερπετά έκαναν και φέτος τη μυστηριώδη εμφάνισή τους στην εκκλησία, που είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, για να εξαφανιστούν και πάλι ανήμερα της Παναγίας. Σύμφωνα με την παράδοση, η εμφάνιση των φιδιών θεωρείται δείγμα καλής τύχης για την Κεφαλλονιά, καθώς τις δύο χρονιές που δεν είχαν εμφανιστεί, όπως το 1940 και το 1953, το νησί επλήγη από σεισμούς.

Ο Δεκαπενταύγουστος των Ελλήνων

Η Κοίμηση της Υπεραγίας Θεοτόκου αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες γιορτές της χριστιανοσύνης. Η προετοιμασία των πιστών αρχίζει από την 1η Αυγούστου με τη νηστεία που διαρκεί έως τον Δεκαπενταύγουστο, αποτελώντας για τους Ορθόδοξους χριστιανούς το «Πάσχα του καλοκαιριού».Στις 15 Αυγούστου χιλιάδες πιστών με την ψυχή γεμάτη ελπίδα και κατάνυξη, προστρέχουν στα αμέτρητα προσκυνήματα, όπου λιτανεύονται οι θαυματουργές εικόνες της Παναγίας για να μαρτυρήσουν τη πίστη τους στο πρόσωπό της.Η Παναγία, το ιερότερο από τα πρόσωπα της Ορθοδοξίας, δοξάζεται σε κάθε γωνιά της Ελλάδας. Η λατρεία που έχουν οι πιστοί στη «μητέρα» του Θεού και των ανθρώπων αποδεικνύεται από τα πολλά ονόματα: Μεγαλόχαρη, Εκατονταπυλιανή, Φανερωμένη, Κοσμοσωτήρα, Χοζοβιώτισσα, Εικοσιφοίνισσα, Βρεφοκρατούσα, Ελεούσα, Θαλασσινή, Γιάτρισσα, Μυρτιδιώτισσα και πολλά ακόμη.Και μπορεί το επίκεντρο των εκδηλώσεων να είναι η Παναγία της Τήνου και τη Παναγία Σουμελά, όμως, σε κάθε γωνιά της χώρας υπάρχει και μια ξεχωριστή Παναγιά.
Ιδού ένα μικρό οδοιπορικό:1a15a4
Η Παναγία της ΤήνουΗ εικόνα της Παναγίας της Τήνου βρέθηκε στις 30 Ιανουαρίου του 1823, έπειτα από πολλές προσπάθειες και «με την υπόδειξη της Παναγίας στη μοναχή Πελαγία», στην ιστορική Μονή της «Κυράς των Αγγέλων», στο Κεχροβούνι.Με Βασιλικό Διάταγμα του 1836, καθιερώθηκε ο εορτασμός της Παναγίας στην Τήνο να είναι οκταήμερος και να διαρκεί έως τα «εννιάμερα της Θεοτόκου», στις 23 Αυγούστου, όπου μέσα σε ατμόσφαιρα συγκίνησης, κατάνυξης και σεβασμού, ψάλλονται ύμνοι και εγκώμια, μπροστά στον επιτάφιο και την εικόνα.Ο δρόμος που οδηγεί από το λιμάνι στο ναό του Ευαγγελισμού, όπου βρέθηκε η εικόνα, είναι η μεγαλύτερη απόδειξη της άρρηκτης σχέσης του ελληνισμού με την Ορθοδοξία.
Στην Τήνο παράλληλα με την εορτασμό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, οι Έλληνες τιμούν κι αυτούς που χάθηκαν, όταν οι Ιταλοί τορπίλισαν και βούλιαξαν την «Έλλη» μέσα στο λιμάνι του νησιού ανήμερα της Παναγιάς.
Παναγία Σουμελά
Η Παναγία Σουμελά αποτελεί το σύμβολο της ποντιακής πίστης, αν και η πρώτη ονομασία της θαυματουργής εικόνας ήταν Αθηνιώτισσα.
Την εικόνα της Παναγίας Σουμελά αγιογράφησε ο Ευαγγελιστής Λουκάς. Μετά τον θάνατό του τη μετέφερε στην Αθήνα ο μαθητής του Ανανίας και τοποθετήθηκε σε περικαλλή ναό της Θεοτόκου. Έτσι αρχικά ονομάστηκε ως Παναγία η Αθηνιώτισσα.
Στο τέλος του 4ου αιώνα (380-386 μΧ), σύμφωνα με την παράδοση, η Παναγία η Αθηνιώτισσα εμφανίστηκε ως όραμα στους μοναχούς Σωφρόνιο και Βαρνάβα, στη Αθήνα, και τους κάλεσε στην εκκλησία.
Εκεί είδαν την εικόνα να σηκώνεται από το προσκυνητάρι, να βγαίνει από το παράθυρο και να πετάει προς τα ουράνια. Συγχρόνως, άκουσαν την Θεοτόκο να λέει: «Πηγαίνω στην Ανατολή. Προπορεύομαι στο όρος Μελά. Ακολουθήστε με…».
Οι μοναχοί την ακολούθησαν και στο όρος Μελά, στον Πόντο, όπου στάθηκε, κτίστηκε μεγάλος Ναός και Μονή. Έτσι η εικόνα πήρε την ονομασία Σουμελά από τη φράση «στου Μελά».
Το 1922, μετά την Μικρασιατική καταστροφή, μοναχοί έθαψαν την εικόνα, μαζί με άλλα κειμήλια.
Με την ανταλλαγή, τα ιερά κειμήλια παραχωρήθηκαν και το 1931 τα ξέθαψε και τα έφερε στην Ελλάδα, ο Αμβρόσιος ο Σουμελιώτης. Η εικόνα επανήλθε στην Αθήνα και παρέμεινε στο Μουσείο έως το 1951. Τότε, το Σωματείο «Παναγία Σουμελά» Θεσσαλονίκης πρότεινε το κτίσιμο ναού στις πλαγιές του Βερμίου, στην Καστανιά Βέροιας.
Η Παναγία στο Μικρόκαστρο Κοζάνης
Ιδιαίτερος είναι ο εορτασμός του Δεκαπενταύγουστου στο ιστορικό μοναστήρι της Παναγίας στο Μικρόκαστρο, του δήμου Βοΐου.
Κάθε χρόνο χιλιάδες πιστοί προσκυνούν την εικόνα της Παναγίας, που χρονολογείται από το 1603, ενώ εντύπωση προκαλεί η αναβίωση του εθίμου των προσκυνητών καβαλάρηδων από τη Σιάτιστα.
Το έθιμο των καβαλάρηδων προσκυνητών έρχεται από την τουρκοκρατία, όταν αποτελούσε ευκαιρία για τους σκλαβωμένους να δείξουν τη λεβεντιά και τον πόθο τους για λευτεριά.

Παναγία της Εκατονταπυλιανής
Ο ναός της Παναγίας της Εκατονταπυλιανής βρίσκεται στην Παροικιά, της Πάρου. Για το ναό υπάρχουν δύο ονομασίες: «Καταπολιανή» και «Εκατονταπυλιανή».
Σύμφωνα με την παράδοση, η Κατοπολιανή έχει ενενήντα εννέα φανερές πόρτες, ενώ η εκατοστή είναι κλειστή και δεν φαίνεται. Η πόρτα αυτή θα φανεί και θα ανοίξει, όταν οι Έλληνες πάρουν την Πόλη.
Πολλές παραδόσεις αναφέρονται στην ίδρυση της Εκατονταπυλιανής. Η πρώτη πληροφορεί ότι, όταν η Αγία Ελένη μητέρα πήγαινε στην Παλαιστίνη για να βρει τον Τίμιο Σταυρό, έφτασε στην Πάρο και προσευχήθηκε σε ένα μικρό ναό που βρίσκονταν στη θέση της Εκατονταπυλιανής.
Κατά την προσευχή της έκανε τάμα ότι αν βρει τον Τίμιο Σταυρό, θα χτίσει στη θέση αυτή έναν μεγάλο ναό.
Η προσευχή της εισακούστηκε. Βρήκε τον Τίμιο Σταυρό και, πραγματοποιώντας το τάμα της, ανήγειρε τον μεγαλόπρεπο ναό της Εκατονταπυλιανής.
Μία δεύτερη παράδοση αναφέρει ότι το τάμα της Αγίας Ελένης ολοκλήρωσε ο γιος της Άγιος Κωνσταντίνος, αυτοκράτορας του Βυζαντίου, καθώς η ίδια δεν πρόλαβε.
Η Χοζοβιώτισσα της Αμοργού
Στην Αμοργό, πάνω σε έναν γκρεμό 300 μέτρων δεσπόζει το ιστορικό μοναστήρι της Παναγίας Χοζοβιώτισσας που τιμάται στις 15 Αυγούστου.
Κτίστηκε το 1088 μ.Χ. από το βυζαντινό αυτοκράτορα Αλέξιο Α” Κομνηνό σύμφωνα με επιγραφή της Ι. Μονής.
Για τον τρόπο άφιξης της εικόνας στην Αμοργό υπάρχουν δύο παραδόσεις: Η πρώτη λεει ότι η εικόνα βρέθηκε μέσα σε μια βάρκα εκεί ακριβώς που είναι κτισμένο το σημερινό μοναστήρι. Λέγεται ότι την εικόνα τοποθέτησε μια ευσεβής κυρία μέσα σε βάρκα από την πόλη Χόζοβα της Παλαιστίνης και την άφησε να ταξιδέψει μόνη της στην θάλασσα, για να γλιτώσει από τα χέρια των εικονομάχων.
Η δεύτερη εκδοχή λέει ότι τη θαυματουργική εικόνα έφεραν στην Αμοργό μοναχοί από το μοναστήρι του Χοτζεβά της Παλαιστίνης, που βρίσκεται κοντά στην Ιεριχώ, οι οποίοι έφυγαν λόγω των διωγμών από τους εικονομάχους.
Περνώντας από την Κύπρο οι μοναχοί έπεσαν πάνω σε ληστές που βεβήλωσαν, έσχισαν στα δύο και έριξαν στη θάλασσα την εικόνα. Τα δύο τεμάχια ήρθαν με θαυματουργικό τρόπο κάτω από το βράχο της Αμοργού κι ενώθηκαν μόνα τους χωρίς να διακρίνεται τίποτε.
Αλλοι λένε ότι συγκολλήθηκαν από τους μοναχούς που συνέχισαν το ταξίδι τους, έφτασαν στην Αμοργό και έκτισαν το μοναστήρι στον τόπο που τους υπέδειξε η Παναγία. Μάρτυρας για τον τόπο αυτό ήταν η σμίλη, που για αιώνες βρισκόταν σφηνωμένη στο βράχο και έπεσε το 1952.

Η «Οφιούσα» της Κεφαλονιάς
Στη νότια Κεφαλονιά, κοντά στο χωριό Μαρκόπουλο, βρίσκεται ο ναός της Κοιμήσεως. Εκεί από τη γιορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρα (6 Αυγούστου) εμφανίζονται μέσα και έξω από τον ναό μικρά φίδια. Είναι τα λεγόμενα «φίδια της Παναγίας».
Στη θέση αυτή, λέει η παράδοση, υπήρχε ένα παλιό μοναστήρι της Παναγιάς, μεγάλο και πλούσιο. Όταν το μοναστήρι δέχτηκε επίθεση από πειρατές οι καλόγριες για να μην πέσουν στα χέρια τους παρακάλεσαν την Παναγία να τις κάνει πουλιά, ή φίδια.
Έτσι, σαν φίδια, ιερά πλέον, γυρίζουν κάθε χρόνο στις αρχές του Αυγούστου και όσο περνούν οι μέρες πληθαίνουν. Την παραμονή της Κοιμήσεως «πλημμυρίζουν» τον ναό.
Σύμφωνα με την παράδοση αν κάποια χρονιά τα φίδια δεν παρουσιασθούν, είναι κακό σημάδι. Αυτό συνέβη το 1940 και το 1953, όταν το νησί δοκιμάστηκε από τους σεισμούς.
Παναγία Αγιασώτισσα
Στην ενδοχώρα της Λέσβου, στην Αγιάσο, ο Δεκαπενταύγουστος αποτελεί μία ξεχωριστή εμπειρία για όλους. Η ομώνυμη εικόνα είναι έργο του ευαγγελιστή Λουκά, πλασμένη με κερί και μαστίχα.
Πολλοί από τους προσκυνητές, με αφετηρία την πόλη της Μυτιλήνης, περπατούν 25 χιλιόμετρα για να φθάσουν στον αυλόγυρο της εκκλησίας, όπου διανυκτερεύουν. Την ημέρα της γιορτής της Παναγίας, ύστερα από τη Λειτουργία, γίνεται η περιφορά της εικόνας γύρω από το ναό, ενώ οι εορταστικές εκδηλώσεις φθάνουν στο αποκορύφωμά τους με τις μουσικές και χορευτικές εκδηλώσεις στην πλατεία του χωριού.

Η Παναγία της Ολύμπου στην Κάρπαθο
Διαφορετικός είναι ο εορτασμός στην Όλυμπο της Καρπάθου. Οι Λειτουργίες είναι βαθιά συνδεδεμένες με το πένθος που χαρακτηρίζει τη μέρα του Δεκαπενταύγουστου και το αποκορύφωμα του παραδοσιακού εορτασμού είναι ο χορός που γίνεται στη μικρή πλατεία, μπρος στην εκκλησιά της Παναγίας, με τους οργανοπαίκτες να παίζουν τον Κάτω Χορό.
Ο χορός αργός και πάντα με σταθερό βήμα και κατανυκτική διάθεση, κρατά για ώρες.
Ο επιτάφιος της Παναγίας στην Πάτμο
Στο νησί της Αποκάλυψης, την Πάτμο, οι μοναχοί τηρούν το έθιμο του επιταφίου της Παναγίας, έθιμο με βυζαντινές καταβολές. Ο χρυσοποίκιλτος επιτάφιος της Παναγίας περιφέρεται στα σοκάκια του νησιού σε μεγαλοπρεπή πομπή, ενώ οι καμπάνες του μοναστηριού και των άλλων εκκλησιών ηχούν ασταμάτητα.
Κουφονήσια – Με τα καΐκια στην Παναγιά
Τον Δεκαπενταύγουστο γιορτάζει η Παναγία στο Κάτω Κουφονήσι. Μετά τη λειτουργία προσφέρεται φαγητό από τους κατοίκους και κατόπιν εκείνοι μεταφέρονται με τα καΐκια τα οποία κάνουν αγώνες για το ποιος θα περάσει τον άλλο στο Πάνω Κουφονήσι.
Άνδρος – Παναγία Φανερωμένη
Το Κάστρο Φανερωμένης είναι από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία στην περιοχή του Κορθίου, σε ύψωμα κοντά στο χωριό Κοχυλού. Το Δεκαπενταύγουστο γίνεται εδώ μεγάλο πανηγύρι στην Παναγία τη Φανερωμένη, που βρίσκεται μέσα στο Κάστρο.

Δεν υπάρχουν σχόλια: